Кивӗ Ирчемес (выр. Урумово) — Чӑваш Республикин Хӗрлӗ Чутай районӗнчи ял, Йӳҫпан ял тӑрӑхне кӗрет. Историллӗ ячӗсем — Вурумы, Урумова.

Географи

Ял Мочкауш шывӗн сылтӑм ҫыранӗнче, Чӑваш Республикин хӗвеланӑҫ пайӗнче вырнаҫнӑ. Республикӑн тӗп хулине — Шупашкара — ҫитме 95 ҫухрӑм. Район центрне — Хӗрлӗ Чутай ялне — 15 ҫухрӑм. Ялтан 45 ҫухрӑмра чи ҫывӑх чукун ҫул станцие вырнаҫнӑ.

Историйӗ

Ял ҫыннисем — чӑвашсем. 1835 ҫулччен вӗсем патшалӑх хресченӗсем шутланнӑ, 1863 ҫулччен — удел хресченӗсем. 1835–1863 ҫулсенче ял Кӑрмӑш удел приказне пӑхӑнса тӑнӑ. Халӑх тӗпрен илсен ҫӗр ӗҫӗпе тата выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетессипе аппаланнӑ.

XIX ӗмӗрте тата 1920 ҫулччен Кивӗ Ирчемес Кӑрмӑш уесӗн Кӑрмӑш тата Турхан вулӑсӗсене кӗнӗ. 1920–1927 ҫулсенче ял Етӗрне уесӗн Турхан тата Хӗрлӗ Чутай вулӑсӗсенче шутланнӑ. 1927 ҫултанпа Кивӗ Ирчемес Хӗрлӗ Чутай районне кӗрет, 1962–1965 ҫулсенче кӑна Ҫӗмӗрле районӗнче шутланнӑ.

XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ялта ҫичӗ ҫил арманӗ тата пӗр шыв арманӗ ӗҫленӗ, ку вӑл тырӑ хуҫалӑхӗ аталаннине кӑтартать. 1929 ҫулта «Коллективист» колхоз йӗркеленнӗ.

Халӑх йышӗ

Ял халӑхӗн йышӗ ҫулсерен:

• 1795 ҫул — 214 ҫын (103 арҫын, 111 хӗрарӑм), 39 кил-ҫурт;
• 1869 ҫул — 293 ҫын (151 арҫын, 142 хӗрарӑм);
• 1897 ҫул — 380 ҫын (193 арҫын, 187 хӗрарӑм), 66 кил-ҫурт;
• 1939 ҫул — 625 ҫын (291 арҫын, 334 хӗрарӑм);
• 1979 ҫул — 411 ҫын (167 арҫын, 244 хӗрарӑм);
• 2002 ҫул — 238 ҫын (110 арҫын, 128 хӗрарӑм), 113 кил-ҫурт;
• 2010 ҫул — 184 ҫын (88 арҫын, 96 хӗрарӑм), 83 харпӑр хуҫалӑх.

XVIII ӗмӗр вӗҫӗнчен пуҫласа XX ӗмӗрӗн пӗрремӗш пайӗччен ял халӑхӗ ӳссе пынӑ, чи нумай йыш 1939 ҫул тӗлне пулнӑ — 625 ҫын. XX ӗмӗрӗн иккӗмӗш пайӗнче тата XXI ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ҫын йышӗ вӑйлӑ чакни палӑрать. 2010 ҫул тӗлне халӑх йышӗ вӑрҫӑчченхи вӑхӑтпа танлаштарсан виҫӗ хут яхӑн сахалланнӑ.

Инфраструктура

2010 ҫулхи даннӑйсем тӑрӑх, ялта «Никитин В.А. ХФХ» ТМЯП ӗҫлет.

Паллӑ ҫыннисем

• Никитин Геннадий Андреевич (1955 ҫ.ҫ.) — педагог, педагогика ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ, доцент.